Dom za dożywotnią opiekę – Umowa dożywocia i obowiązki nabywcy

Autor:

Kategorie:

W internecie z roku na rok pojawia się coraz więcej ogłoszeń pod tytułem „oddam dom na wsi za opiekę” albo „przepiszę mieszkanie za opiekę”. Ten trend wśród seniorów wiąże się z procesami demograficznymi i coraz bardziej starzejącym się społeczeństwem, co pozwala nam przypuszczać, że z roku na rok będzie rosła liczba tego typu ofert. Czy dom za opiekę jest uczciwą transakcją i na co uważać, decydując się na taką ofertę, zarówno z perspektywy osoby oferującej, jak i przyjmującej ofertę? Warto zapoznać się z szansami i zagrożeniami związanymi z zawieraniem umowy o dom za dożywotnią opiekę.

Dom za dożywotnią opiekę

Pod względem prawnym sytuacja, w której następuje przepisanie mieszkania w zamian za dożywotnią opiekę, jest nieco skomplikowana. Po pierwsze, należy rozróżnić przekazanie mieszkania w spadku od umowy o dożywocie. Przekazanie mieszkania lub domu w spadku osobom spokrewnionym, lub niespokrewnionym następuje z chwilą śmierci osoby, która zawarła taki zapis w swoim testamencie (lub jeśli tego nie zrobiła – zgodnie z zasadami prawa spadkowego). Natomiast w przypadku, gdy przekazanie praw do nieruchomości następuje za życia starszej osoby, mówimy o umowie darowizny lub umowie o dożywocie. 

W przypadku tego typu umowy senior przestaje być właścicielem własnego mieszkania. Prawa własnościowe przechodzą na osobę, która zobowiązuje się do zawarcia umowy o dom za opiekę. Należy zaznaczyć, że umowa o darowiznę tego typu może być cofnięta w sytuacji, jeśli nabywca i osoba zobowiązana do opieki wykaże się rażącą niewdzięcznością w kierunku seniora, który zdecydował się na przekazanie darowizny w ramach umowy o darowiźnie. Jeszcze inaczej wygląda sytuacja w przypadku umowy o dożywocie, kiedy to najczęściej w tego typu umowie zastrzega się prawa służebności i użytkowania. W ramach tego rozwiązania prawnego osoba nabywająca dom zobowiązuje się do pełnienia obowiązków opiekuńczych względem seniora aż do jego śmierci. Warto podkreślić, że w ramach umowy o dożywocie można też zastrzec konieczność przyjęcia seniora jako swojego domownika. 

Sprawdź: Sprzątanie domu – Ile kosztuje?

Mieszkanie za dożywotnią opiekę

Przepisanie domu za opiekę staje się popularne w starzejących się społeczeństwach. Musimy pamiętać, że ze względu na przemiany demograficzne i różnego rodzaju procesy społeczne, całe społeczeństwo europejskie diametralnie się starzeje. Dotyczy to również społeczeństwa polskiego. W perspektywie kolejnych dziesięcioleci liczba osób starszych i niezdolnych do pracy będzie zwiększać się, podczas gdy liczba osób w wieku produkcyjnym i dzieci nie będzie tak duża. Z tego względu z roku na rok coraz bardziej potrzebne stają się różnego rodzaju formy wspierania osób starszych. Warto podkreślić, że nie zawsze rodzina jest w stanie zająć się osobą starszą i schorowaną. Niekiedy wynika to z odległości zamieszkania, a w innych przypadkach np. z kłótni i nieporozumień rodzinnych. 

W takich sytuacjach niekiedy starsze osoby decydują się właśnie na przepisanie domu za opiekę dożywotnią, dzięki czemu mogą zapewnić sobie godną starość i całodobową opiekę. Niekiedy w takie umowy wchodzą z zupełnie obcymi osobami, które zobowiązują się do opieki nad nimi i w zamian uzyskanie praw do mieszkania bądź domu. W podobne umowy niekiedy osoby starsze wchodzą też z członkami rodziny, chociaż w tego typu przypadkach popularniejsze są standardowe rozwiązania, takie jak spisanie testamentu. To o wiele bezpieczniejsze rozwiązanie z punktu widzenia seniora, który dzięki temu nie traci praw majątkowych do swojej nieruchomości. Niekiedy jednak konieczne jest właśnie spisanie umowy o dożywocie lub przekazanie domu bądź mieszkania w formie darowizny za opiekę osobie niespokrewnionej. W takich sytuacjach warto zabezpieczyć się, a także dokładnie określić wszystkie obowiązujące obie strony obowiązki.

Sprawdź: Jak pozbyć się gołębi z balkonu?

Dożywotnia opieka w zamian za dom – obowiązki nabywcy

Prawo określa liczne obowiązki nabywcy, który odpowie na ofertę osoby starszej, typu „oddam dom w zamian za opiekę”. Odpowiednio przygotowana umowa o dożywocie zawiera w sobie wiele zapisów o obowiązkach nabywcy, które chronią seniora. Pozwalają mu na pełnie praw i dostęp do odpowiedniej opieki, mimo tego, że oddaje swój majątek w ręce nabywcy jeszcze za życia.

Opieka za dom wiąże się z szeregiem obowiązków. Obie strony umowy mogą ustalić w ramach tej umowy swoje indywidualne warunki, które mogą dotyczyć np. szczegółów związanych z opieką. Zwłaszcza w przypadku, gdy senior jest chory i potrzebuje bardzo specjalistycznej opieki. W takiej sytuacji wszystkie warunki umowy są indywidualnie spisywane przez strony umowy i muszą być respektowane. Obowiązki wynikające z umowy o dożywocie można kształtować ze sporą dowolnością, ale to nie oznacza, że nie ma uniwersalnych norm, które znajdują zastosowanie m.in. wtedy, gdy strony umowy nie określą swoich zindywidualizowanych warunków. W takiej sytuacji postanowienia umowy wynikają z artykułu 908. Kodeksu Cywilnego.

Z tego prawa wynika, że nabywca jako strona umowy o dożywocie ma w obowiązku przyjąć dożywotnika jako domownika. Powinien zapewnić mu wyżywienie, a także dostęp do światła, opału i ubrania. Kolejnym ważnym obowiązkiem jest ogólna pomoc i pielęgnacja w przypadku choroby, a także wyprawienie pogrzebu na własny koszt w sytuacji śmierci dożywotnika. Jak widać, dom za opiekę wiąże się z szeregiem obowiązków, które musi spełnić osoba, z którą senior zawiera dokument, jakim jest umowa o dożywocie. Prawo dożywocia przewiduje również sytuację, w którym umowa może zostać wypowiedziana przez seniora. Taka sytuacja może mieć miejsce wtedy, gdy nie będzie możliwe spełnianie obowiązków wynikających z umowy przez nabywcę lub nabywców domu, na przykład w sytuacji, gdy postanowią oni wyjechać za granicę. 

W przypadku, gdy dom za dożywotnią opiekę jest przekazywany na zasadzie darowizny, można cofnąć darowiznę we wcześniej wspomnianej sytuacji – w przypadku rażącej niewdzięczności nabywcy. Z tego względu w przypadku obu dróg zawierania umów o dom za opiekę – zarówno w przypadku przekazania nieruchomości w formie darowizny, jak i umowy o dożywocie – nabywca musi pamiętać o ciążących na nim obowiązkach. 

Zobacz też: Działka leśna – co można zbudować na działce leśnej?

Umowa dożywocia

Poza wcześniej wspomnianymi zasadami związanymi z zawieraniem umów dożywocia o dom za opiekę, warto wspomnieć również o tym, że prawo dożywocia ma naprawdę elastyczny zakres. Co ciekawe, dożywotnik i nabywca nieruchomości niekoniecznie muszą chcieć ze sobą mieszkać. Dlatego też w ramach umowy o dożywocie można na różne sposoby umówić się i np. stworzyć prawo do użytkowania tylko części nieruchomości przez nabywcę za życia dożywotnika. Popularne jest też rozwiązanie, w którym nabywca nieruchomości jedynie przyjeżdża pomóc dożywotnikowi oraz wspiera go pieniężnie lub dowozi potrzebne rzeczy, takie jak żywność, leki czy opał. Wszystko tak naprawdę zależy od indywidualnych ustaleń między dożywotnikiem i nabywcą jego nieruchomości. Ze względu na tak elastyczne prawo, przed podpisaniem tego typu umowy przez dożywotnika notariusz powinien przejrzeć umowę, tak aby nie było tam zapisów niekorzystnych dla seniora.

Zobacz również: Kategoria obiektu budowlanego

Czytelnicy pytają o dom za dożywotnią opiekę:

Umowa dożywocia – czy trzeba mieszkać razem?

Umowa dożywocia pozwala na dość elastyczne warunki – nabywca nieruchomości i dożywotnik nie muszą mieszkać razem, jeśli tak ustalili w umowie. Nabywca nieruchomości musi jednak zapewniać byt i opiekę dożywotnikowi na zasadach ustalonych w ramach umowy. 

Umowa dożywocia a darowizna

Można zawrzeć umowę dożywocia albo darowiznę. Te dwie formy przekazania domu za dożywotnią opiekę różnią się pod względem m.in. opodatkowania, a także sposobu na wypowiedzenie umowy – w przypadku darowizny najczęściej mówi się o wypowiedzeniu jej ze względu na rażącą niewdzięczność nabywcy, natomiast umowa o dożywocie bywa zrywana np. ze względu na wyjazd nabywców nieruchomości zagranicę, co uniemożliwia ciągłe pełnienie obowiązków na rzecz dożywotnika. 

Czytaj dalej

Podobne Artykuły